Ngày 13/10, giải Nobel Văn chương lần đầu tiên được trao cho một nhạc sĩ. Giải thưởng bỏ ra cho Bob Dylan làm cho vài nhà văn, nhà thơ tỏ ra không ưng ý. Tiểu thuyết gia Jodi Picoult nói: "Tôi mừng cho Bob Dylan, nhưng vấn đề này đồng nghĩa tôi cũng có thể thắng giải Grammy?". Nhà văn Rabih Alameddine viết trên Twitter: "Bob Dylan thắng Nobel Văn chương giống như Mrs Fields được trao ba sao Michelin". Ba sao Michelin là cấp độ cao nhất của một giải thưởng uy tín về nấu ăn còn Mrs Fields là thương hiệu bánh cookies nổi tiếng.
Song song đó, Bob Dylan chiếm được phổ biến tán tụng. Trên Twitter, Tổng thống Mỹ Obama viết: "Chúc mừng một trong những nhà thơ yêu thích của tôi - Bob Dylan - với một giải Nobel vô cùng xứng đáng". Ông Bill Clinton cũng chúc mừng Bob Dylan với giải thưởng cho "những ca từ đầy quyền lực, uyên thâm, chạm tới trái tim và tâm hồn". Nhà văn Toni Morrison nói bà rất vui với giải thưởng bỏ ra cho nhạc sĩ sinh năm 1941 và nói đây là chọn tuyệt hảo.
Câu hỏi "Vì sao giải Nobel Văn chương năm nay lại trao cho một nhạc sĩ?" được không ít người đặt ra.
Viện Hàn lâm Thụy Điển bình chọn Bob Dylan đã "tạo ra những mô tả thi ca mới bên trong truyền thống ca khúc khổng lồ của nước Mỹ".
Thư ký túc trực Viện Hàn lâm - bà Sara Danius - cho rằng vấn đề khiến Bob Dylan được trao Nobel Văn học là chất thi ca trong tác phẩm của ông. Nhạc sĩ được so sánh với Homer và Sappho - đều là những đại thi hào thời Hy Lạp cổ điển. Họ sáng tác các văn bạn dạng giàu tính thi ca để trình diễn cùng nhạc cụ. Trong cuộc phỏng vấn nhanh sau họp báo với Guardian, bà Sara Danius gọi Bob Dylan là "một nhà thơ kếch xù trong truyền thống văn chương tiếng Anh".
 |
|
Chủ sở hữu Nobel Văn học 2016 - Bob Dylan. |
Thành quả âm nhạc của Bob Dylan diễn đạt sáng tạo nghệ thuật bậc thầy. Ở đó, chất văn xuôi, thơ ca, nhạc nhịn nhường như tổng hòa, tạo nên một hình thái mô tả vừa thú vị vừa thử thách độc giả.
Tiểu thuyết gia Salman Rushdie đánh giá: "Trong khoảng Orpheus (nhà thơ, nhạc sĩ huyền thoại người Hy Lạp) tới Faiz (thi sĩ người Pakistan, từng được bốn lần đề cử cho giải văn chương Nobel), chúng ta thấy rằng âm nhạc và thơ ca có sự kết nối rất ngặt nghèo. Bob Dylan là người thừa hưởng lý tưởng truyền thống du ca, hát thơ cũ kĩ. Đây là chọn lựa hoàn hảo".
Ca từ của Bob Dylan có đời sống độc lập với âm nhạc. Đúng như kiếm được xét của nhà văn Joyce Carol Oates: "Âm nhạc và ca trong khoảng khiếp sợ của ông luôn được xem như văn chương trong ý nghĩa sâu xa nhất". Sáng tác của ông in đậm chất thơ từ bí quyết gieo vần, láy câu, láy từ và rất dị ở lối suy nghĩ, ý nghĩa truyền vận tải qua câu chữ.
Dù là kể về một bất công phường hội, một câu chuyện tình hay nỗi lo âu chiến tranh, về Chúa trời, Bob Dylan đều lồng tham gia đó vốn tri thức sâu rộng về xã hội. Lời ca của ông đầy ắp hình ảnh, cả ẩn dụ lẫn hiện thực, gợi suy tưởng, pha trộn giữa nguyên tắc phương Đông và phương Tây.
Chả hạn, giả dụ bị tước đi nhạc điệu, bài Blowin’ in the Wind - ca khúc phản chiến nhiều người biết đến của Bob Dylan - hoàn toàn có thể là một thành quả thi ca với toàn diện thi pháp so sánh, liên tưởng, hiệp vần...
How many roads must a man walk down
Before you call him a man?
How many seas must a white dove sail
Before she sleeps in the sand?
Yes, and how many times must the cannonballs fly
Before they’re forever banned?
The answer, my friend, is blowin’ in the wind
The answer is blowin’ in the wind
Tạm thời dịch:
"Bao bọc nhiêu con đường phải bước qua
để xứng danh là một nhân loại?
Bao bọc nhiêu sải biển phải bay qua
trước khi bồ câu trắng được thiếp mình trên cát?
Và bao nhiêu lần bom rơi đạn lạc
trước khi được vĩnh viễn yên bình?
Câu giải đáp, bạn tôi ơi, thoảng trong cơn gió
Câu trả lời thoảng trong cơn gió".
* Xem: Bob Dylan trình diễn 'Blowin’ in the Wind'
Bob Dylan vốn là một người ấy đọc sách. Các nhà phê bình, nhà tìm hiểu hoặc các nhà "Dylan học" (Dylanologist) từng có phổ thông bài viết phân tích sự tác động của tác phẩm kinh điển, văn chương đến âm nhạc Bob Dylan.
Chẳng hạn, xét ở mảng ca khúc được cho là đậm chất tín ngưỡng của nhạc sĩ này, Giáo sư John C.Schafer (tác giả cuốn Trịnh Công Sơn - Bob Dylan: như trăng và nguyệt, NXB Trẻ) từng phản hồi, nền móng sáng tác của Bob Dylan thấm đẫm cuốn Kinh Thánh - cuốn sách căn bản của văn hóa chính thống Mỹ.
Đa dạng chất liệu văn chương, trong khoảng nhân vật đến ý nghĩ đó, đã đi tham gia ca khúc của Bob Dylan như: Tweedle Dee and Tweedle Dum (anh hùng trong công trình của Lewis Carroll), Blood on the Tracks (ảnh hưởng trong khoảng văn hào Anton Chekhov), Talkin’ John Birch Paranoid Blues (trong khoảng Arthur Conan Doyle), Ballad of a Thin Man (từ F. Scott Fitzgerald)... Bên cạnh đó, ca từ của Dylan được cho là tác động từ thi ca Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Ezra Pound...
 |
|
Bob Dylan được mệnh danh là "lãng tử du ca" hát về đấu tranh nhân quyền và phản chiến. |
Giải thưởng cho Bob Dylan cũng dễ hiểu khi Nobel Văn học vốn luôn dành tôn vinh thành công trọn đời của tác giả.
Trong những năm 60 của thế kỷ trước, tại Mỹ, Bob Dylan đã được xem là một thần tượng văn hóa, là tiếng nói phát ngôn cho lương tâm của một thế hệ trước các nhân tố xã hội, là người soạn bài ca phản chiến (dù ông luôn phản đối việc gắn những vấn đề này cho bản thân).
Blowin' in the Wind hay The Times They are A-Changin' được xem là các ca khúc chủ đề của những phong trào chống chọi nhân quyền và phản chiến nổi tiếng những năm 1960.
Tầm vóc của Bob Dylan vượt thoát ra khỏi những gì đại chúng (vì yêu dấu) gắn cho ông. Nhạc sĩ luôn nhìn nhận bạn dạng thân là một nghệ sĩ, người thông minh muốn chạm tới mọi mặt của đời sống và ý thức hơn là người sáng tác vì một chủ đề chính trị hay tín ngưỡng cụ thể.
Bob Dylan có một đời sống kín đáo và kì khôi tiếng. Ở ông là một sự quyện hòa của những phẩm chất mâu thuẫn, đối lập nhau nhưng cũng thật hệt nhau. Vấn đề này được đề đạt qua phổ quát thành quả. Chúng vừa dễ hiểu, đơn giản, cũng phức hợp (ko phải ai yêu Bob Dylan có thể thấu nắm bắt hết ca trong khoảng của ông), dịu dàng và cáu kỉnh, tình cảm và thờ ơ, khổ sở và hoan hỉ, nước mắt và niềm vui...
Từ lâu, người ta đã tranh biện về việc Bob Dylan là nhạc sĩ hay nhà thơ. Và rồi, câu trả lời dường như thỏa hiệp nhưng cũng đúng nhất: "Bob Dylan là Bob Dylan". Ở tuổi 75, ông vẫn mài miệt hiến đâng trong âm nhạc. Dylan thi thoảng khi tham gia các cuộc phỏng vấn. Khi Viện Hàn lâm Thụy Điển thông báo giải, ông vẫn đang lưu diễn và có lịch chơi nhạc ở nơi nghỉ ngơi Cosmopolitan, Las Vegas đêm 13/10. Cho tới cuối giờ chiều cùng ngày, ông vẫn chưa bình luận về giải thưởng.
Hoàng Anh & Thoại Hà
Xem tại: máy bơm nước giá tốt
0 nhận xét: