Tin Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Tòng chết thật sáng 22/9 được giới nghệ sĩ và người theo dõi chiêu mộ điệu cải lương xem là mất mát lớn của nền sàn diễn. Bởi từ lâu, NSND Thanh Tòng được tôn vinh như "thống soái" cải lương tuồng cũ kĩ.
Thanh Tòng là hậu duệ đời thứ tư trong gia tộc tới nay có sáu đời theo nghề hát nổi tiếng miền Nam. Bà cố nội ông là chủ gánh hát bội Vĩnh Xuân, ông nội ông là bầu Thắng - kép hát bội nổi danh của đất Sài Gòn xưa, còn thân phụ ông là nghệ sĩ Minh Tơ. Các tên tuổi như: Bạch Lê, Bạch Lựu, Bạch Lý, Bạch Long, Thành Lộc, đạo diễn Phượng Hoàng... là em cô cậu của ông. Còn lớp diễn viên trẻ như: Tú Sương, Trinh Trinh, Thanh Thảo... là cháu ông.
Trong khoảng dăm ba tuổi, Thanh Tòng được mái ấm hướng theo nghề hát, cho xuất hiện trên sân khấu hát bội của ông nội. Sáu tuổi, ông diễn vở San Hậu. Trong khoảng đó, ông được thân phụ liên tục cho đoàn luyện về bí quyết diễn xuất, hóa thân rộng rãi dạng anh hùng, kể cả học tân nhạc, nhảy thiết hài và các khả năng sàn diễn. 10 tuổi, Thanh Tòng nhập vai Lữ Bố trong đoàn Đồng ấu Minh Tơ. Qua rộng rãi vai diễn, ông được tạp chí Sài Gòn thời đó gọi là "thần đồng sân khấu".
 |
|
Trong ảnh là các nghệ sĩ (trong khoảng trái qua): Trọng Hữu, Thanh Thanh Tâm, Ngọc Giàu, Thanh Tòng và Lệ Thủy. Ảnh: Thanh Hiệp. |
Ở Sài Gòn ngày trước, người theo dõi chuộng làn sóng phim ảnh nước ngoài, làn sóng vở tuồng từ Đài Loan, Quảng Đông (China)... Nghệ sĩ Minh Tơ và em rể là NSND Thành Tôn (thân phụ của nghệ sĩ Thành Lộc) chấp hành các vở cải lương lấy ngẫu hứng từ tuồng nước ngoài nhưng chen tham gia trình thức hát bội, sử dụng nhạc điệu cải lương. Đây là nền móng cho bộ môn cải lương hồ quảng có mặt trên thị trường.
Thanh Tòng đã tích cực thừa hưởng thắng lợi của phụ thân. Chưa đầy 30 tuổi, ông được tạp chí thời đó tiếp diễn phong là ''Vua cải lương đại dương quảng" với phổ biến tác phẩm được người theo dõi mến mộ như: Phạm Lợi nhuận - Tây Thi, Võ Tòng sát tẩu...
Giới chuyên ngành phản hồi gia tộc "Bầu Thắng - Minh Tơ - Thanh Tòng" là có công trong việc hiện ra, phát triển cải lương tuồng cổ thoát dần ảnh hưởng từ nước ngoài ở nhạc điệu, ca từ và nội dung. Trong đó, Thanh Tòng góp lao động lớn.
Thập niên 1980 là công đoạn rực rỡ của Thanh Tòng qua vai trò tác giả - đạo diễn. Ông sáng tác và dàn dựng chiến thắng phổ quát tác phẩm truyền tụng tinh thần yêu nước, hero dân tộc, trong đó có phổ thông tuồng kinh điển như: Câu thơ yên ngựa, Tô Hiến Thành xử án, Má đào soi kiếm bạc, Ngọn lửa Thăng Long.
Tiếp bước người phụ vương tài năng, ở hậu trường sàn diễn, Thanh Tòng biểu lộ kĩ năng quản lý đoàn hát, viết kịch phiên bản, soạn vở, đạo diễn các tác phẩm tuồng cũ kĩ. Sau năm 1975, ông lập một nhóm hát thường xuyên, gây quỹ xây đắp nhà truyền thống sàn diễn ở số 33 Cô Bắc (quận 1, TP HCM) nhờ đó đưa phổ quát diễn viên lên hàng sao của sàn diễn cải lương như: Ngọc Đáng, Hữu Lợi, Tài Linh, Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Thanh Hằng, Thoại Mỹ... Ông là người thầy truyền nghề hát cho nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương nội địa.
 |
|
Phổ biến nét diễn của NSND Thanh Tòng biến thành khuôn mẫu để thế hệ nghệ sĩ sau học hỏi và tiếp nối. |
Đạo diễn, diễn viên Hữu Quốc chia sớt điều anh nhớ nhất về nghệ sĩ Thanh Tòng là bí quyết làm việc của một bậc thầy sàn diễn có tác phong đàng hoàng, chỉn chu.
Hữu Quốc nhớ, khoảng 3-4 năm trước, khi nhân thức anh có việc ra miền Bắc công việc, nghệ sĩ Thanh Tòng nhờ anh trao tiền tác quyền cho tác giả vở cải lương Câu thơ im ngựa - ông Ngọc Văn. Số tiền không đa dạng nhưng làm cho tác giả rất xúc động vì tấm lòng người nghệ sĩ bỏ ra cho nhau.
"Khi dựng vở, ông luôn tôn trọng tác quyền của soạn giả. Ông kỹ tính trong việc sử dụng các điệu thức hát bội xưa. Ông là người vừa có tâm, vừa có tài, góp sức cùng phổ quát nghệ sĩ gạo cội đưa nghệ thuật sân khấu cải lương lên tầm vóc riêng trong làng nghệ thuật", Hữu Quốc nói.
Ở bình diện người nghệ sĩ, Thanh Tòng để lại dấu ấn và ảnh hưởng lớn cho thế hệ nghệ sĩ cải lương sau này. Ông có tài diễn xuất đa dạng với lối diễn sâu sắc, nhập vai vừa đủ vào từng hero và giọng hát mạnh bạo, đầy nội lực.
Khán giả chiêu mộ điệu cải lương luôn ghi nhớ hình ảnh Thanh Tòng trong vai đại thần Lý Đạo Thành đầy uy dũng của vở Câu thơ yên ổn ngựa, vai Lữ Bố với trọn vẹn nét diễn duyên dáng, lẳng, vui nhộn trong tuồng cải lương đại dương quảng Phụng Nghi Đình... Đa dạng nét diễn của ông được các nghệ sĩ thế hệ sau xem là khuôn mẫu kinh điển để học tập và tiếp liền.
Năm 1984, khi tham gia đoàn nghệ sĩ mang vở Đời cô Lựu lưu diễn ở châu Âu ông được chọn đóng thế nghệ sĩ Thành Được vai Hai Thành. Theo ông, đây là vai hay nhất trong các vai đóng thế của bản thân mình. Lần lượt, diễn xuất của Thanh Tòng trong các vở Tô Ánh Nguyệt, Áo cưới trước cổng chùa... cho thấy tầm vóc của ông không dừng ở cải lương tuồng cũ rích mà còn tỏa sáng ở vở mang đề tài xã hội hiện đại.
Diễn xuất dẻo dai và gắn bó với sân khấu cải lương ở phổ biến vai trò, Thanh Tòng chứng kiến phổ thông thăng trầm của bộ môn nghệ thuật truyền thống. Ông đã bốn lần đoạt huy chương tiến thưởng, sáu lần đoạt huy chương bạc trong các lần hội diễn sân khấu toàn quốc. Năm 2007, ông nhận danh hiệu Nghệ sĩ Quần chúng. #.
Những năm cuối đời, dù mang trong người đa dạng bệnh, ông luôn đau đáu việc nhỏ dại dựng lại sức sống cho nghệ thuật cải lương. Trước khi mất, ông còn ủ ấp ý tưởng lập câu lạc bộ cải lương tuồng cổ hủ cho lớp diễn viên trẻ từng đoạt huy chương quà giải È Hữu Trang.
 |
|
NSND Thanh Tòng và NSƯT Quế Trân giao lưu văn hóa với nghệ sĩ sân khấu cổ điển Nhật Bản. |
Nghệ sĩ Tú Sương - cháu Thanh Tòng - kể, một thời điểm trước khi mất, dù bệnh, ông vẫn theo con gái - Nghệ sĩ Ưu tú Quế Trân - đi diễn, chấm thi và tham gia dàn dựng vở.
"Lần gần nhất tôi đứng phổ biến sân khấu với cậu Tòng là trong chương trình 'Vầng trăng cũ kĩ nhạc'. Cậu nhập cuộc dàn dựng các tiết mục của chương trình. Trong đại gia đình nghệ thuật, cậu luôn nhắn gửi con cháu lúc nào cũng phải hết chính mình trên sân khấu. Khi tôi kết hôn, cậu ai oán và khóc vì sợ tôi bỏ nghề. Cậu dành cho tôi hồ hết lời khuyên về gìn giữ đạo nghề", Tú Sương chia sớt.
Niềm vui vẻ và kiêu hãnh lớn của nghệ sĩ Thanh Tòng là con gái ông - nghệ sĩ Quế Trân - đã thành danh khi tiếp bước phụ thân ông giữ "ngọn lửa" nghệ thuật truyền thống. Bên cạnh đó, các diễn viên nhỏ tuổi như: Hồng Quyên, Tú Quyên (con nghệ sĩ Tú Sương), nhỏ tuổi Minh Khang (cháu nội NSND Thanh Tòng)... đang đi theo đoạn đường nghệ thuật của gia tộc Bầu Thắng - Minh Tơ - Thanh Tòng.
* Video: Trích đoạn một số vở diễn của NSND Thanh Tòng
Mai Nhật - Thoại Hà
>> Xem thêm:
Nghệ sĩ cải lương Thanh Tòng tắt hơi
Quế Trân yêu cải lương nhưng vẫn mơ về điện ảnh
Tham khảo thêm: Máy bơm nước giá rẻ
0 nhận xét: